(door Hanny Sinkeldam-Buschmann)
Pagina op volledig scherm bekijken – De stamboom – Startpagina
- De naam "Ratelband"
- Deelkwartierstaat Ratelband
- Deelkwartierstaat Ratelband, reconstructie en correctie
- De Achterhoek en het geslacht Ratelband
- Reconstructie van het geslacht R. en uittreksel deelkwartierstaat R.
- Maandag
- Hoe het verder ging met Derk en zijn zusje Catharina Helena R.
- Het huwelijk van Johannes Ratelband en Reindjen Diepenbroek
- Indonesië
- Het geslacht Ratelband
- Assuerus Ratelband
- Op zoek naar familie
- Charlotta Ratelband
- Het geslacht Ratelband te Oostzaan: een andere stamvader!
- Sportduikers halen antiek kanon op
- Wie was Everwinus Ratelband?
- De Amsterdamse tak en een klein takje in Den Haag
- Een bekende Nederlander
- Ratelband: het plaatsje Anholt
- Een bekende Nederlander (vervolg)
- Verslag familiereünie
- De oorsprong van het geslacht Ratelband
- Het Ratelband-onderzoek
- Familiewapens
- Andere vondsten
Hierin wordt o.a. melding gemaakt van Gijsbert Willems, Oostindiëvaarder, ged. Oostzaan 29-6-1659, als zoon van Willem Willemsz. (een vreemde wever) en Maeyke Nijsen. Later bleek dat deze gegevens onjuist zijn. Zie hiervoor Het Zaanse geslacht Ratelband, afkomstig uit Vlissingen.
(september 1989)
Aanvullingen op de kwartierstaat (met o.a. de namen Diepenbroek, Stoltenborg en Wentink). Zie voor het uiteindelijke resultaat de kwartierstaat. (Charlotta Ratelband staat bij nummer 113.)
(maart 1990)
Omdat Matthijs Ratelband en Maria van der Stijl in 1768 doopgetuige waren bij de doop van Maria Johanna, de zuster van Assuerus, is het aannemelijk dat zij de grootouders waren.
De in deze Schakel gegeven reconstructie werd verder uitgewerkt en resulteerde tenslotte in de genealogie van het geslacht Ratelband.
(december 1990)
Laten we beginnen met een klein stukje achtergrondinformatie over het gebied, waarin de Heren, en later de Graven Van den Bergh een grote rol speelden.
Op 17 april 1341 beleende Walramus, aartsbisschop van Keulen, Adam III van den Bergh met verschillende rechten te Gendringen en Etten (jurisdictie, patronaat, tienden en muntslag), die zijn vader ook in leen had. Wat de muntslag betreft: op 7 november 1346 stond Walramus toe dat Adam III de munt van Gendringen maar Bergh verplaatste.
Willem van den Bergh, aan wie wind- en maalrecht was verleend, liet omstreeks 1450 molens bouwen te 's-Heerenberg, Zeddam, Didam en Gendringen. Alleen de korenmolen te Zeddam staat er nu nog. De andere drie zijn er niet meer.
De Graven Van den Bergh bezaten naast het Berghse land ('s-Heerenberg, Netterden, Vier Hezen, Wijnbergen en Zeddam) ook plaatsen als Gendringen, Westervoort, Bylandt, Didam en half Wisch, en door de eeuwen heen breidden hun bezittingen zich steeds meer uit langs de grote rivieren, zowel in Gelderland als in Brabant. (Bron: het boek Huis Bergh, dat de collectie omschrijft, en de brochure die men bij bezichtiging van het kasteel ontvangt.)
In het in 1983 uitgegeven boek "1000 jaar Gendringen" door A.G. van Dalen staan enige kaarten die afkomstig zijn uit het Archief Huis Bergh.
De kaarten van het Groote Bredenbroek, waar veel pachtbezit van Huis Bergh lag, zijn zeer gedetailleerd. Bij elke boerderij staat een naam, meestal die van de pachter, soms echter van de vorige pachter, zoals "weduwe Luijmes op Foeckensstede" (in later jaren werd deze naam veranderd in "De Brusse").
Een oude kaart van "Meggeln" toont ons het dorp vanuit het westen, waarbij de kapel, voor het gezicht enigszins schuin gezet, duidelijk te onderscheiden is. Links daarvan loopt de weg naar Millingen in de Hetter (de Millingseweg). Dan zien we ook nog linksboven "een voetpaetjen na anholt". Voordat we daar echter zijn, passeren we eerst nog het huis (boerderij) van Jann Radelbandt.
Jann Radelbandt woonde dus in Meggeln, of, zoals het tegenwoordig heet: Megchelen. Het plaatsje is al heel oud. De kapel, die rond 1411 werd gebouwd, staat aan de door de Romeinen aangelegde straatweg. Daaromheen ontwikkelde zich het dorp. De kapel is al vanaf 1602 in bezit van de hervormde gemeente Gendringen-Megchelen.
De plaatsjes Gendringen en Megchelen liggen tegen de Duitse grens aan. Met het iets oostelijker gelegen plaatsje Dinxperlo is dat precies zo. In het archief van deze plaats ontdekte mevr. Boogman twee huwelijken, die mogelijk een familierelatie aantonen tussen de Achterhoekse en de Hollandse Ratelbanden:
Op 12 januari 1662 trouwde Janneke Ratelband, dochter van Sweer Ratelband, met Berent ten Brink, zoon van Frederik ten Brink.
Jan Ratelband, zoon van Nellis Ratelband, trouwde op 28 januari 1714 met Beerntjen Weelink.
(De afbeelding hierboven is ongetwijfeld een van de twee huwelijksinschrijvingen die mevr. Boogman toen onder ogen heeft gehad. We hebben het er destijds dikwijls over gehad. - 1 augustus 2019)
Ook de huwelijksinschrijving van Jan heb ik onlangs zelf bekeken: Jan Ratelband, jonckman en soon van Nellis Ratelband wonende tot Meechelen met Beerentjen Weelinck, naegelatene jongedogter van wijlen Jan Weelinck wonende tot Dinxperloo, met attestatie vertrocken na Genderingen den 11 februarij. - 12 augustus 2019)
Was Janneke een zuster van Nellis? Dan zou Sweer Ratelband ook zijn vader zijn. Deze zou dan in het begin van de zeventiende eeuw geboren zijn. Maar waar? De naam Sweer komt zo weinig voor dat het haast niet anders kan of er moet een verband bestaan tussen hem en Suerus Ratelband, die voor 1706 (te 's-Gravenhage?) trouwde met Engeltje van der Holst, en ook Assuerus Ratelband, die in 1764 te Utrecht met Christina Scheers trouwde.
In het archief van de gemeente Gendringen bevinden zich ook zeer oude doopboeken van de R.K. en hervormde kerk te Ulft. Ook daarin komt de naam Ratelband voor. In de periode 1680-1690 werden enige kinderen gedoopt die de naam Ratelband kregen. Alles is heel moeilijk te lezen door waterschade in het verleden. Bovendien staan er geen namen van ouders bij vermeld. In 1708 werd ook nog een Melis Ratelband geboren.
Of er sprake is van een familierelatie tussen Janneke en Nellis Ratelband zou mogelijk kunnen blijken uit rechterlijke of notariële archieven.
Onlangs bezocht mevr. Boogman het nog steeds bestaande huis "De Brusse". Het huis (boerderij) was oorspronkelijk een los hoes. In de Lekturama-encyclopedie wordt dat als volgt uitgelegd: "LOS HOES (lett.: open huis), lokale en ook in de literatuur ingeburgerde benaming voor de oudst bekende vorm van de zgn. Saksische of hallehuizen, een boerderijtype waarbij het woongedeelte nog niet door een dwarsmuur van het bedrijfsgedeelte was afgescheiden, of nog niet een afzonderlijk woongedeelte vóór het oude woon- en bedrijfsgebouw was gebouwd."
Natuurlijk is het huis niet meer geheel in z'n oorspronkelijke staat In de loop der jaren zullen er restauraties hebben plaatsgevonden die het geheel een ander aanzien hebben gegeven. Ook zullen er aanpassingen zijn verricht om het voor bewoning in de twintigste eeuw geschikt te maken. Maar één ding is nog steeds hetzelfde: de schouw in de keuken. Op de foto zijn duidelijk de letters A.C.R.P. te zien, met daaronder een jaartal: 1809. De letters staan voor Aletta Christina Ratelband. De P betekent: pachterse. Aan de andere kant, op de foto niet te zien, staan de letters B.W.P. en eveneens het jaartal l809. Dit zijn de initialen van Berend Westerveld, haar man, die in 1809 pachter was. Hier in de keuken, bij de schouw, was het plekje waar ooit Aletta Christina Ratelband haar potje kookte of zat te breien.
Na een huwelijk dat ruim 41 jaar duurde overleed Aletta op 17 januari 1850, 's morgens om 9 uur, in de leeftijd van 62 jaar. De overlijdensakte vermeldt haar als "ehevrouw van Barend Westerveld, landbouwer, dochter van wijlen de ehelieden Johannes Arnoldus Ratelband en Willemina Rensink". Volgens de akte was ze landbouwster.
Zoon Willem, geboren te Bredebroek (Gendringen) op 10 december 1813, trouwde met Johanna Elisabeth Rutgers. Hun dochter Berendina Westerveld, geboren te Gaanderen (Ambt Doetinchem) op 20 augustus 1849, trouwde te Doetinchem op 5 oktober 1882 met Christiaan Boogman. Zij waren de grootouders van dhr. J.C. Boogman.
Aletta Christina Ratelband werd gedoopt te Gendringen op 28 juli van het jaar 1787. Haar vader heeft ze nauwelijks gekend, want deze overleed reeds op 10 mei 1790. De naam Aletta kreeg ze omdat haar grootmoeder van vaderskant ook zo heette: Aletta Weck. Christina was de naam van de eerste vrouw van haar vader: Anna Christina te Bokkel.
Streekarchivaris Dorresteijn schreef in april 1974 een stukje over de herkomst van de naam Aletta Christina in het contactorgaan van de Oudheidkundige Werkgemeenschap (Aalten, Dinxperlo, Wisch). Daarin kunnen we lezen dat de vele zonen van Aletta Christina Ratelband en Berend Westerveld de naam Aletta Christina in hoge ere hebben gehouden. "At ut kind maor een naam het" is een uitspraak die in de familie niet veel wordt gehoord. Als er een meisje geboren wordt geeft men het graag de naam Aletta Christina.
Johannes Arnoldus Ratelband werd te Gendringen gedoopt op 6 februari 1752, als zoon van Jan Ratelbandt en Aletta Weck. Getuige daarbij was o.a. Gertruijdt Hubes, weduwe van wijlen Arnoldus Weck. Hij trouwde op 1 mei 1785 te Gendringen met Willemina Rentsink (ook Renssen), dochter van Zander Rentsink en Aaltje ten Barge te Dinxperlo. Zij kregen één dochter: Aletta Christina.
Johannes (Jan) Ratelband, de vader van Johannes Arnoldus, werd rond 1718 geboren te Megchelen. Hij trouwde te Gendringen op 6 oktober 1743 met Aletta Weck, dochter van Arnoldus Weck en Gertruijdt Hubes, geboren te Bislyck (bij Rees in Duitsland). Na de geboorte van Johannes Arnoldus kwamen er nog vier dochters: Dorothea (1754), Dorothea Catharina (1756), Geertruijt (1758) en Berendina (1761).
Jan Ratelband, de vader van bovengenoemde Johannes, kwam ook uit Megchelen, waar hij omstreeks 1685 werd geboren. Hij trouwde te Dinxperlo op 28 januari 1714 met Beerntjen Weelink, aldaar gedoopt op 30 januari 1687, als dochter van Jan Weelink en Fijke(n) Freriks.
Dat Jan Ratelband de zoon van Nellis Ratelband was staat vast. Wie zijn moeder was is echter niet bekend. Er zal nog heel wat onderzoek moeten worden verricht om de herkomst van zowel Nellis als Sweer Ratelband te achterhalen. Zolang het tegendeel niet is bewezen mogen we een familierelatie niet uitsluiten!
(juni 1991)
Dit artikel werd geheel verwerkt in de genealogie en de kwartierstaat.
(december 1991)
In de vorige Schakel werd vermeld dat Catarina Maandag beloofde Derk, het kindje van haar dochter, op te zullen voeden. Dat was op 25 oktober 1795 toen het kereltje te Hummelo werd gedoopt. Toen had nog niemand kunnen weten dat zij vier maanden later al zou komen te overlijden. Of Derk toen nog leefde en zo ja, wat er van hem geworden is, is niet onderzocht. Ook over het lot van zijn in 1798 geboren zusje Catharina Helena is niets bekend.
Bij een onderzoek in de DTB-registers van Hummelo, dat op 20 augustus 1991 plaats had in het Rijksarchief van Gelderland te Arnhem, werden enige voorouders van haar gevonden. Zie voor bijzonderheden bij nr. 453 in de kwartierstaat (Garritjen Hartong).
Overigens is het beslist nuttig om te informeren of een bepaald archief op een bepaalde dag wel geopend is. Op 20 augustus hing in het Rijksarchief te Arnhem een briefje, waarop de bezoekers werd medegedeeld dat het Rijksarchief de volgende dag voor het publiek gesloten zou zijn! Dus een dag later, en de hele reis zou voor niets zijn geweest!
(februari 1992)
In het artikel "Maandag" in De Schakel van februari j.l. werd gemeld dat naar Derk en zijn in 1798 geboren zusje nog geen verder onderzoek was gedaan. Leefde Derk nog toen grootmoeder Anna Catharina Maandag vier maanden na zijn doop overleed?
Het Oostgelders Tijdschrift voor Genealogie en Boerderijonderzoek van mei j.l. bevatte een vraag over het geslacht Ratelband te Hummelo. De vragenstelster was Mevr. J. Harmsen-Gerretsen te Neede. In een telefoongesprek met haar bleek dat zij over heel wat gegevens beschikte maar niet wist waar Zwerius Ratelband vandaan kwam. Er werd besloten om een ruil van gegevens te laten plaatsvinden, hetgeen inmiddels heeft plaatsgehad. Nu kan bovenstaande vraag dan ook met "ja" beantwoord worden: zowel Derk als zijn zusje leefde nog!
Derk Ratelband (of Hartong) kwam op 12 februari 1827 uit Antwerpen en trok in bij zijn broer Johannes en diens vrouw Reindje Diepenbroek. Op zaterdag 24 oktober 1829 trouwde te Zelhem (kwartier van Zutphen) Derk Hartong, van beroep arbeider, met Everdina Gerritsen, weduwe van Reind Garretsen, van beroep landbouwster. Blijkens het certificaat van Militie had hij de familienaam RATELBAND aangenomen. Hij ondertekende de akte met "Derk Hartong". In de huwelijksakte wordt tevens het overlijden van Zacharias Hartong, zijn grootvader van moederskant, vermeld: hij overleed te Hummelo op 17 oktober 1816. Volgens de overlijdensakte was hij gepensioneerd soldaat en 86 jaar oud. Een plaats van geboorte werd niet vermeld, evenmin als de namen van zijn ouders. We kunnen hieruit wel concluderen dat hij omstreeks 1730 werd geboren.
Derk Ratelband overleed te Hummelo, ten huize van Johannes en Reindje, zijn broer en schoonzuster, op 14 december 1831: van beroep daglooner, geboren en wonende te Hummelo, eheman van Berendina Garretsen, van beroep dagloonster, wonende te Zelhem. Derk woonde waarschijnlijk maar een zeer korte tijd in Zelhem. In 1829 stond hij daar op een lijst met inwoners. Hij was toen 34 jaar, arbeider en woonde in huis 191.
De huisbladen in Hummelo werden lang niet altijd even zorgvuldig bijgehouden. Soms werd vergeten iemand bij vertrek af te voeren. Het is echter wel bijna zeker dat Everdina (volgens de overlijdensakte Berendina), zijn vrouw, niet in Hummelo heeft gewoond en zeker niet op het adres nr. 21, waar Derk woonde, bij zijn broer en schoonzus. Laten we dus maar aannemen dat ze gescheiden leefden.
Catharina Helena Ratelband, geboren te Hummelo op 5 november 1798, werd op 11 november gedoopt. Ze trouwde aldaar op 17 september 1821 met Gerrit Jan Bloemendaal. Uit dit huwelijk werden negen kinderen geboren, van wie er drie op zeer jonge leeftijd stierven. Meer over dit gezin in de volgende Schakel.
Johannes Ratelband en Reindjen Diepenbroek trouwden op 21 mei 1814. Johannes ondertekende de huwelijksakte met "Jan Raatelband". De akte vermeldt o.a.:
" Jan Ratelband, 22 jaar, boereknecht, meerderjarige zoon van Zwerius Ratelband, zijnde afwezig of niet meer in leven, blijkens Proces verbaal opgemaakt voor den Vrederegter van het Canton Doetinchem in dato den 8-4-1814, geregistreerd te Doesburg den 2-5-1814, en Garritjen Hartong, hierbij tegenwoordig en hare toestemming gevende. "
Van deze Zwerius Ratelband werden bij het C.B.G. te Den Haag enige jaren geleden al gegevens gevonden over zijn militaire verleden. Hieronder volgen zij nogmaals ter verduidelijking, met de genealogische gegevens van hem en van zijn echtgenote:
Ahazueros (ook Zwerius) RATELBAND, ged. 's-Gravenhage 23-4-1766 (Asuerus), corporaalonder het regiment Wartensleben (1793), overl. vóór 1828; tr. 1795 Garritjen HARTONG, geb./ged. Hummelo 10/17-7-1768 (Gerretje), dagloonster, overl. ald. 17-10-1828, dochter van Johannes Zacharias Hartong en Anna Catharina Maandag.
(Ondertr./tr. Doesburg 30-3/24-4-1765: Zacharias Hartong, j.m., soldaat in het eerste Bataillon van den Heer Gen. Maj. Cronstrom alhier in garnizoen, en Catharina Maandag, j.d. van Hummelo.)Gevonden bij het C.B.G.:
Ratelband, Zweerus.
reg. infanterie v/d Gen.-Maj. A.J.H.M. van Pabst, na 31-3-1793 van Graaf F.A.A. von Wartensleben. 1e bataillon.
COMP. letter E, v/d MAJOOR M.L. Ricard, na 6-5-1793 van KAP. R.T. van KRUISSEN, na 27-5-1794 van KAP. B.P. ACHENBERG.
Stamboek fol. 87 + 90
Raad van State nr. 1964.
Aangenomen 26-9-1786
Korporaal 4-3-1790.
Hij bleef vier jaar korporaal. Op 28-3-1794 werd hij aangesteld als sergeant in de compagnie van "den capetein den Hartog".
Verder werd in Raad van State nr. 1964 als geboorteplaats S.Hage vermeld. Gegevens mevr. Harmsen: volgens lidmatenregister Zutphen kwam Sweris Ratelband in september 1791 van Vlissingen naar Zutphen. Op 26-8-1793 vertrok hij naar elders. Misschien komen we er ooit nog eens achter wat er verder met Zwerius Ratelband is gebeurd!
(augustus 1992)
"Ook de naam RATELBAND is in verband te brengen met Indonesië. In de collectie familie-annonces van het CBG te Den Haag bevindt zich o.a. een advertentie, waarop het overlijden van Johannes Ratelband te Haarlem op 8 februari 1867 wordt vermeld (meer over hem elders op de website, onder nummer VII-1). Hij was gepensioneerd Kap. van het Oost-Indisch leger. Familieadvertenties vermelden vaak de woonplaatsen van de kinderen. Zo bleken er kinderen van Hendrika Ratelband-Heck, die op 18 mei 1917 te Den Haag overleed, te Soerabaya en Semarang te wonen.
Inmiddels is een begin gemaakt met het in kaart brengen van de verschillende geslachten Ratelband. Zolang het tegendeel niet is bewezen mogen we een familierelatie immers niet uitsluiten!"
(augustus 1992)
In De Schakel van augustus j.l. werd op blz. 29 melding gemaakt van een Proces Verbaal "opgemaakt voor den Vrederegter van het Canton Doetinchem in dato den 8-4-1814, geregistreerd te Doesburg den 2-5-1814, enz." De betreffende akte, zich bevindend tussen de huwelijksbijlagen, heeft de volgende inhoud:
" Op zaterdag 30 april 1814, ongeveer om 10 uur 's morgens, compareerde voor ons Hendrik Fredrik Cremer, vrederegter van het Canton Doetinchem, Arr. van Zutphen, Departement van den Boven-IJssel, zijnde onzen Griffier absent, ten onzen huize, Garretjen Hartog, ehevrouw van den afwezenden Zweris Ratelband, naaister, woonende te Hummelo, ons versoekende, dat wij alzo gemelden haar Eheman, voor ongeveer 16 jaaren van haar is vertrokken, en zij er nooit, noch direct noch indirect, weer iets van gehoord of vernomen heeft, en het dus allerwaarschijnlijkst is dat hij niet meer in aanwezen of in wezen is, daarvan eene acte van bekendheid wilden opmaken, als op geen andere wijze, van het afwezen van haaren man voornoemd, kunnende doen blijken, en zij zulks, alzoo haar zoon Johannis Ratelband voornemens is zich in het Huwelijk te willen begeven, waartoe de toestemming zijns vaders of blijk van zijn afwezen gevordert word, als nu gehouden is te doen.
Wij hebben het gemeld versoek toegestaan, hebbende hier op voor ons doen verschijnen Jan Bulsink, schoenmaker oud 39 jaar, Antonij Silvold, smit, oud 66 jaar, Emanuel Kreuzberg, gepensioneerd sergeant, oud 58 jaar, en eindelijk Teunis Hendriksen, daglooner, oud 48 jaar, alle woonende in dit Canton onder de gemeente Hummelo.
En hebben ons deze persoonen eenpaarig voor de opregte waarheid verklaard dat hunlieden zeer wel bekend is geweest den persoon van Zweris Ratelband, eheman van Garretjen Hartog, en welke Zweris Ratelband, zo zij wel weten, is geweest in Militairen dienst van deeze lande, zijnde geweest sergeant, onder het 9de (?) Battaillon der eerste halve Brigade, zijnde het hunlieden verders bekend, dat hij in den jaare 1798 wegens destijds ontvangen hebbende straffe, dien dienst stil heeft verlaten, gedeserteerd en na Pruissisch territoir geweken is, en zijnde er zedert zijn vertrek destijds, van hem hoegenaamd geen berigt meer ingekomen, waaruit zij niet anders, als allerwaarschijnlijkst kunnen opmaken, dat gemelde Zweris Ratelband niet meer in leven of aanwezen moet zijn. "
Alle getuigen tekenden het Proces Verbaal, behalve Garretjen Hartog (Hartong), die verklaarde niet te kunnen schrijven.
Een trieste zaak! Waarschijnlijk heeft hij nooit zijn in 1798 geboren dochter Catharina Helena, die als derde en laatste kind in dit gezin geboren werd, gezien.
Evenals haar beide broers ging Catharina Helena een huwelijk aan. Zoals in de vorige Schakel reeds in het vooruitzicht werd gesteld, volgen dan de genealogische gegevens. (Deze zijn hier niet opgenomen; zie hiervoor het blad zelf.)
Het in kaart brengen van alle Ratelbanden in Nederland (en wie weet ook daarbuiten) is in volle gang. Een onderzoek in de telefoongids voor Nederland (alle 20 delen) heeft in totaal 74 nummers opgeleverd. De eerste telefoongesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden. Ook werden 64 persoonskaarten op naam van een mannelijke Ratelband ontvangen (à ƒ 3,60). En dat is een hele investering! Omdat niet bekend is hoeveel vrouwelijke Ratelbanden er zijn overleden zullen van hen om financiële redenen geen PK's worden aangevraagd, althans voorlopig niet. Of er definitief van zal worden afgezien hangt af van de belangstelling die voor een boek, met daarin alle genealogische gegevens, bestaat. Overigens kwam in een telefoongesprek met dhr. E. Ratelband te Oosterbeek (Emile) d.d. 18 september j.l. naar voren dat er zo'n dertig jaar geleden door een oom van hem al onderzoek naar de herkomst van de naam Ratelband is gedaan. Deze was daarbij het jaar 1600 al gepasseerd!
De naam Ratelband komt ook voor in het boek "Boerderijen in de gemeente Doetinchem", van Gon Boekkooi en A.K. Kisman. Op blz. 51 staat een beschrijving van een boerderij aan de Ellegoorsestraat nr. 24. Deze boerderij werd in de oorlog door bommen verwoest. Boer J. Aalderink bouwde de boerderij weer op en sinds 1955 wordt de boerderij als woonhuis gebruikt. (...) Op de foto die in het boek werd afgedrukt staat boerin Aalderink-Ratelband, grootmoeder van de huidige bewoonster, met haar dochter. Wie was deze boerin? Een telefoontje met de bewoners leverde niets op. Het was hun weliswaar bekend dat haar eigen naam "Ratelband" was, maar een voornaam wisten zij niet. Hoe nu verder?
Onlangs werd bij een bezoek aan het C.B.G. gezocht in de fiches van de Burgelijke Stand van Ambt Doetinchem. Daarbij werd het gezochte echtpaar al gauw gevonden: Derkjen Ratelband, dochter van Derk Jan Ratelband en Jenneken Bulten, geb. Hummelo 17-6-1854; tr. Ambt Doetinchem 26-5-1876 (ze was toen dienstmeid) Andries Aalderink, geb. ald. ca. 1852, fabrieksarbeider, zoon van Willem Aalderink en Hendrika Johanna Schuurman. Toch leuk om te weten!
Langzamerhand ontstaat er een beeld van de verspreiding van het met de naam Ratelband aangemerkte geslacht. De Haagse en de Hummelose tak kunnen al worden samengevoegd. De Zeeuwse waarschijnlijk eveneens. Verband met het Oostzaanse geslacht is nog niet zeker.
(december 1992)
Tot voor kort was niet bekend hoe het nu precies zat met "onze" Asuerus (zie bij VI-1 in de genealogie). We wisten inmiddels wel dat hij in 1798 was gedeserteerd en dat hij toen naar Pruisen was vertrokken, maar daar hield het dan ook op. Toen zijn zoon Johannes trouwde ging men er van uit dat hij niet meer in leven was. Pas onlangs lukte het om iets meer over hem te weten te komen.
Tijdens een bezoek aan het Centraal Bureau voor Genealogie in de zomer van 1992 kwam min of meer toevallig aan het licht dat er in 1819 te Middelburg een Zwerus Ratelband overleed. Volgens de aanwezige naamlijst was deze 50 jaar oud. Het zou toch niet ..... Nee, dan zou hij in of omstreeks 1769 geboren moeten zijn. Dan was het dus een ander, maar wie? Nu ligt Middelburg niet bepaald naast de deur. Er was dus maar een manier om er achter te komen: een briefje naar het archief in Middelburg sturen met een verzoek om een fotokopie van de betreffende overlijdensakte te maken en deze, tegen betaling, op te sturen. De kosten vielen erg mee en de kopie rolde binnen een week in de bus!
Na de akte te hebben bekeken blijf je toch wel met enkele vragen zitten, zoals: waarom nam hij nooit meer contact op met zijn familie, zijn gezin?
(Een fotokopie van de overlijdensakte werd in De Schakel opgenomen.)
(februari 1993)
" Een van de mooiste ervaringen die ik in de loop van dertien jaar genealogisch onderzoek heb opgedaan komt voort uit het "Ratelband-onderzoek". Graag wil ik u daarover vertellen. Het gebeurde al weer een paar maanden geleden.
Op donderdag 4 februari j.l. kreeg ik een brief van mevr. Boogman, met daarin een uitgeknipte advertentie. Het ging om de geboorte van Daan Julius Ratelband, een paar dagen daarvoor. Zijn vader heette Frans. Er komt wel een Frans Ratelband voor in de Hummelose tak, maar deze zou, gezien zijn leeftijd, zeker de vader niet zijn. Maar wie dan wel?
Mijn nieuwsgierigheid leidde er toe dat ik ging kijken op de vorig jaar aangelegde lijst met 74 telefoonaansluitingen op naam van een Ratelband. Inderdaad stond er een F.J. Ratelband bij die woonde in de plaats waar het kind geboren was. Pas maandagmorgen belde ik op. Na hem eerst te hebben gefeliciteerd met de geboorte van zijn zoon vroeg ik hem wie hij was. Hij vertelde dat hij, net als zijn grootvader, Franciscus Johannes heette en dat zijn vader Cornelis Gerard heette en in 1987 was overleden. Ook had hij nog een zuster, waarvan hij vertelde dat ooit ene Emil Ratelband bij haar aan de deur was geweest toen zij in Arnhem woonde (de post was verkeerd bezorgd). Hij vertelde ook dat er enige jaren geleden in Den Haag iemand was vermoord die Ratelband heette. Zijn voornaam begon ook met een "F", net als die van hem, maar meer wist hij ook niet.
Met deze gegevens ging ik aan het werk. Frans zou een zoon moeten zijn van Cornelis Gerard Ratelband, van wie ik al een PK (persoonskaart) had. Op de achterkant daarvan stond echter maar één kind vermeld, namelijk Lena Maria Ratelband. Waarom geen Franciscus Johannes? Zat ik dan toch helemaal fout? Nog diezelfde maandag stuurde ik hem een brief met een stamreeks en een aantal vragen.
De volgende dag werd ik opgebeld door zijn zus Marleen. In dat gesprek werd alles duidelijk: haar broer was op Curaçao geboren. Waarschijnlijk stond hij daarom niet op de PK van zijn vader.
Cornelis Gerard Ratelband werd geboren als tweede zoon in het gezin Franciscus Johannes Ratelband en Lena Maria Leenders. Frans en Marleen werden dus naar hun grootouders van vaderszijde vernoemd. De eerste zoon was Paulus Franciscus. Verder waren er nog drie dochters.
Na het overlijden van zijn vrouw in 1942 hertrouwde Franciscus J. in 1946, en ook uit dit huwelijk werd een zoon geboren: Franciscus Johannes Ratelband, geboren in januari 1948. Ik vroeg aan Marleen of zij misschien iets meer wist over haar ooms en tantes. Ik wist weliswaar de huwelijksdata van haar tantes en van haar oom Paul, maar niet de volledige namen van de echtgenoten. Alleen de voorletters: J. "Wat zou je denken van Jan?" zei ze. Maar ik wilde het graag zeker weten. Het zou immers ook "Johannes" of "Johan" kunnen zijn. Dat wist zij ook niet. Wel had ze de telefoonnummers van de betreffende tantes en die zou ze me opsturen. Over het uit het tweede huwelijk geboren kind kon ze helaas niets zeggen. Er scheen geen enkel contact meer te zijn.
Toen ik maandag 15 februari een brief van Frans Ratelband kreeg zat daar als bijlage een vel papier in met telefoonnummers van de drie tantes en ook een adres van een nichtje in Engeland. Meteen diezelfde avond (bellen is dan goedkoper) belde ik alle drie de tantes op. Aan elk van hen vroeg ik of zij iets wisten van hun jongste broer, uit het tweede huwelijk. Ik wilde hem ook graag in de genealogie vermelden. Ook van hen hoorde ik dat er na het tweede huwelijk van hun vader geen contact meer was geweest. Ze wisten dus niet waar hij woonde. Wel hadden ze gehoord van de moord die in de jaren zeventig gepleegd zou zijn. Daarbij waren een E. of F. Ratelband en zijn kleindochter om het leven gebracht en de moord zou nooit zijn opgelost.
Ik was toch wel wat teleurgesteld dat geen van de drie iets van de halfbroer wist. Maar ik zou zelf wel wat proberen. De lijst kwam weer tevoorschijn
en ik zocht op de voorletters F.J. Er stonden twee telefoonnummers met die letters. Eén daarvan was het nummer van Frans (hierboven genoemd), het
andere was dus van iemand anders. Het kon geen kwaad dat nummer eens te proberen.
"Ik ben op zoek naar Franciscus Johannes Ratelband", zei ik tegen de vrouw die de telefoon aannam.
"Die is er op het ogenblik niet", antwoordde ze.
Omdat ik op dat moment nog niet wist of het de juiste persoon betrof, zei ik op welke datum hij geboren moest zijn. En dat klopte. Toen ik vertelde met een
genealogie of stamboom bezig te zijn, zei ze dat haar man ook nog broers en zusters moest hebben, maar dat hij niet wist of deze nog leefden.
Hij had er zelfs wel eens aan gedacht het programma "Spoorloos" aan te schrijven. Wat is genealogie dan een mooie hobby!
Dinsdag 16 februari schreef ik enige brieven, o.a. naar de opgespoorde familie, met de telefoonnummers die ik kort daarvoor zelf gekregen had, en naar de hoofdcommissaris van politie te Den Haag. Ik wilde graag weten wanneer de moord precies plaats gehad had, zodat ik bijvoorbeeld in de Haagse Courant kon proberen een artikel daarover te vinden. Ook zou ik wel graag de namen willen weten van de slachtoffers.
Donderdag 18 februari ging de telefoon: politie Den Haag. Het bleek dat de moord niet in de jaren zeventig, maar in 1986 had plaatsgevonden, en wel tussen 30 mei en 2 juni, de dag waarop de lijken van de beide slachtoffers in een huis aan de Glasblazerslaan werden ontdekt. De man, F.M. Ratelband, was 78 en zijn dochter (niet zijn kleindochter dus) was 26 jaar. Zij heette W.A. Langezaal-Ratelband. Toen was het, met behulp van de collectie PK's, niet moeilijk meer om hun identiteit te achterhalen. "
(mei 1993)
Heeft mijn grootvader haar gekend? Je zou toch denken van wel. Zij overleed op 7 februari 1911 en haar kleinzoon Weiert G. Buschmann werd geboren op 16 september 1891. Hij was dus negentien! Toen zij overleed bevond hij zich aan boord van Hr.Ms. Torpedo-Logementsschip Vulkaan, waar hij op 12 december 1910 op geplaatst werd. Voor zover bekend heeft hij nooit over zijn grootmoeder gesproken.
(augustus 1993)
Tot voor kort gingen we er van uit dat Willem Willemsz. de stamvader was van het uit Oostzaan afkomstige geslacht Ratelband. Hij en zijn vrouw Maeyke Nysen, wonende aan de Zuidhaal aldaar, lieten te Ooszaan vier kinderen dopen, waaronder Gijsbert Willems op 29 juni 1659. Deze Gijsbert Willems trouwde voor of in 1712 en kreeg twee kinderen: Willem en Marijtje. Pas toen hij in 1616 als te begraven werd aangegeven droeg hij de naam RATELBAND.
Gijsbert trouwde dus omstreeks zijn vijftigste jaar. Nu is dat allemaal heel goed mogelijk, want niet iedereen trouwt op jonge leeftijd, maar toch?
Om een lang verhaal kort te maken: de resultaten van het verdere onderzoek staan al geruime tijd op de website. Daarom wordt er hier niet verder op ingegaan. Klik hier om de pagina over het Zaanse geslacht Ratelband, afkomstig uit Vlissingen, te bekijken.
(augustus 1993)
HOEK VAN HOLLAND, zaterdag
Vier Scheveningse sportduikers hebben op de bodem van de Noordzee een bronzen kanon teruggevonden van een 18de-eeuwse Hollandse oorlogsbodem.
Ze deden hun vondst tijdens een duiktocht naar het wrak van de Delft dat op 22 mijl uit de kust van Hoek van Holland ligt. Het historische stuk geschut is in perfecte staat.
(...) Historici schatten de waarde op enkele tienduizenden guldens. De Delft ging ten onder in oktober 1797 tijdens de Derde Engelse Oorlog. Het nu gevonden kanon enz.
Dit berichtje stond in de Telegraaf van 17 juli j.l. Leuk, zo'n vondst! Het apparaat lag op 28 meter diepte, volgens het op dezelfde dag in de NNC gepubliceerde artikel. De duikers brachten echter niet alleen het kanon naar boven, maar ook de herinnering aan wat we ooit op school hebben geleerd over de Derde Engelse Oorlog.
Dat de krant het niet altijd bij het rechte eind heeft blijkt al gauw als we, om het geheugen wat op te frissen, de encyclopedie raadplegen. De Derde Engelse Oorlog duurde namelijk van 26 maart 1672 tot 19 februari 1674. De Vierde Engelse Oorlog, die daar een eeuw later op volgde, begon op 20 december 1780 en eindigde op 20 mei 1784, toen na langgerekte onderhandelingen te Parijs de vrede werd gesloten. De "Delft" zonk dus niet tijdens de Derde Engelse Oorlog, maar later!
Een bij het CBG gevonden bijna twee eeuwen oude advertentie geeft een uitstekende indicatie over de tijd waarin het schip zonk, namelijk in het derde jaar van de Bataafse Revolutie.
Daar ik tot heden in de onzekere ongerustheid het Lot van myne geliefde Zoon EVERWINUS RATELBAND, Cadet 's Lands Schip van Oorlog Delft, heb moeten afwagten, wierd eindelyk myne gegronde vrees bewaarheid, door de treurige tyding, dat schoon gemelde myne Zoon de gevaaren der Zeeslag van den 11 October laatstleeden was ontgaan, en met zyn Schip in 's Vyands handengevallen zynde, egter op de vyandelyke kust met gemelde Schip, en eenige zyner Mede-Vlotelingen is gezonken, en in de Golven versmoord, en alzo een einde van zyn Leeven gevonden heeft, in den jeugdigen ouderdom van 19 Jaaren: ik geeve van dit voor my, zo grievend verlies, langs dezen weg kennis aan alle Vrienden en Bekenden, daar myn Moederlyk hart nog bloeid, van deze versche Wond, twyffel ik nogthans aan de deelneeming onzer Vrienden niet, en dus verzoeke my zulks door geen Brieven van Condoleantie te verzeekeren.
AMSTERDAM den 5 December 1797. Het 3de Jaar der Bat. Revolutie.
de Wed. JOH. RATELBAND, geb. CREEFTS.
Op 16 mei 1795 werd het Haags Verdrag gesloten tussen Frankrijk en de nieuwe Republiek. die vanaf dat moment werd erkend als onafhankelijke staat (de Bataafse Republiek). Sinds 1795 was deze Bataafse Republiek, die nu immers bondgenoot was van Frankrijk, in oorlog met Engeland.
Nieuwsmedia zoals wij die nu kennen bestonden toen nog niet en familieleden verkeerden vaak lang in het ongewisse over het lot dat hun jongens had getroffen. Een van de matrozen aan boord van de "Delft" was Everwinus Ratelband.
Everwinus Ratelband was het vijfde kind in het gezin van boekverkoper Johannes Ratelband en Johanna Jacoba Creefts. Hij werd te Amsterdam gedoopt op 29 oktober 1778 (in de Amstelkerk). Werd hij misschien genoemd naar Everwinus Wassenberg, de man waarmee zijn tante Maria in 1772 was getrouwd? Feit is dat de naam Everwinus niet eerder in de familie voorkwam!
Bij het geslacht Ratelband te Amsterdam kwamen nogal wat boekverkopers voor. De eerste was Johannes Ratelband, die op 28 november 1653 poorter werd als boekverkoper. Hij trouwde in 1671 met Eva Dircx. Hun in 1672 geboren zoon Johannes werd op 9 juni 1704 eveneens poorter als boekverkoper. Hij trouwde in 1713 met Maartje Leijbregts en de in 1717 uit dit huwelijk geboren zoon Jeronimus werd poorter op 14 maart 1741, ook als boekverkoper. De laatste boekverkoper in de rij was Jeronimus z'n zoon Johannes, die op 20 juni 1771 poorter werd als zodanig. Toen hij in november 1783 overleed liet hij vijf minderjarige kinderen na. Eén van hen was Everwinus, net vijf jaar oud.
Wie meer wil weten over de vele Amsterdamse boekverkopers, kan daarvoor de boeken van dhr. J.H. van Eeghen ter hand nemen (De Amsterdamse Boekhandel 1680-1725).
In Amsterdam woonden ook Ratelbanden afkomstig uit 's-Gravenhage. Jacobus Ratelband, zoon van Asuerus Ratelband en Engeltje van der Holst, vertrok kort na de voltrekking van zijn tweede huwelijk met Christina Coninck naar Amsterdam. Zie voor hem en zijn nakomelingen bij IV-2 in Genealogie Ratelband. Zijn broer Johannes bleef in Den Haag wonen. Zie voor hem bij IV-3 in dezelfde genealogie.
(november 1993)
Als je iemand opbelt en zegt dat je bezig bent met een onderzoek naar het geslacht Ratelband, dan wil het nog wel eens gebeuren dat de betreffende vraagt of "die meneer van de TV" óók familie is. De bedoelde persoon is Emile Ratelband, goeroe van het positieve denken, oprichter van het Ratelband Research Instituut en nu miljonair. Hij is de man die mensen over gloeiend hete houtskool laat lopen zonder dat zij daar verwondingen aan overhouden. Meermalen verscheen hij op de TV, in de krant en in tijdschriften.
Emile Ratelband werd in 1949 geboren. Zijn bet-overgrootvader, Derk Jan Ratelband, was de broer van Charlotta Ratelband, die met Weiert Gottfried Buschmann trouwde.
(augustus 1994)
De oorsprong van de Amsterdamse boekverkoperstak ligt naar alle waarschijnlijkheid in het Duitse plaatsje Anholt, althans voor zover we dat nu kunnen bekijken. Hoe zat het ook alweer in elkaar?
Jan Jansz. Raetelbant, die in 1616 te Haarlem trouwde, was j.m. van Aenholt, of Anholt zoals we nu zeggen en schrijven. Als we er van uitgaan dat Jan bij zijn huwelijk zo'n jaar of 25 was, zou hij omstreeks 1590 geboren zijn, mogelijk te Anholt. In wat voor tijd speelde zich dat af? Het antwoord hierop is eigenlijk heel eenvoudig: het waren roerige tijden! De tachtigjarige oorlog ging ook hier niet onopgemerkt voorbij. Op 7 september 1580 werd zowel het kasteel als Anholt zelf door de Staatsen veroverd. Toen men hoorde dat Maarten Schenk van Nideggen, die toen aan Spaanse zijde stond, in aantocht was om plaats en kasteel te ontzetten, verdwenen de Staatse troepen van het toneel. Dat duurde echter maar even, want in september 1591 en in 1594 werd Anholt opnieuw door de Staatsen veroverd. Het Staats garnizoen, dat in 1594 in de stad werd gelegerd, trok in 1598 weg toen er Spaanse troepen naderden. Pas in 1648, na de Vrede van Munster, werd het rustig in Anholt.
Jan Jansz. Raetelbant moet als kind dus heel wat hebben meegemaakt. Was dat er oorzaak van dat hij later richting Holland trok? We kunnen het hem jammer genoeg niet meer vragen.
Het boekje "Land van Kleef", van Wim en Wiro van Heugten, geeft een korte beschrijving van het plaatsje Anholt, gelegen aan de Oude IJssel vlakbij de Nederlandse grens. Het is vooral bekend door het kasteel, dat omstreeks 1178 een leen was van het bisdom Utrecht. In het stukje geschiedenis dat er bij staat wordt de naam Stefaan van Zuylen genoemd, die in 1349 de nederzetting ten noorden van het kasteel stadsrechten gaf. Na het uitsterven van het geslacht Van Zuylen in 1380 kwam Anholt door huwelijk aan Herman van Gemen, en later aan de Geldersman Gijsbert van Bronckhorst en Batenburg.
Stefaan van Zuylen, Gijsbert, het zal toch niet ... Nee, het zal wel toeval zijn dat deze voornamen ook in het geslacht Ratelband voorkomen. Hoewel, je weet het maar nooit. En de naam Asuerus is toch ook niet echt een Haagse naam! Zal het mysterie over de afkomst van Asuerus Ratelband ooit worden opgelost?
(november 1994)
Mevr. H. Boogman-Wesselo te Doetinchem stuurde op 20 september j.l. als verjaarskado het door Emile Ratelband geschreven boekje "Maak van Geluk een Gewoonte". Het is een boekje met allerlei, soms heel simpele tips om gelukkig te worden. Zo schrijft hij er iets in over het geluk dat je kunt ervaren door het organiseren van een familiereünie:
Doorgaans treffen de meeste families elkaar tijdens bruiloften, begrafenissen en verjaardagspartijen van de naaste verwanten. Doorbreek die gewoonte nou eens een keer door bij elkaar te komen. Spontaan dicht bij elkaar te zijn en zomaar wat praten. En weet je wat ook een leuk idee is? Maak een video- of fotocollage van de familiereünie. Je zult ook zien dat alleen al de voorpret van het organiseren enorm veel plezier geeft. En als je dan al die opa's, oma's, neven, nichten, ooms, tantes, oud-ooms en achterneven bij elkaar ziet, gekoppeld aan die voorpret, weet je dat familie hebben een bijzonder waardevol bezit is - en dat mag je best geluk noemen.
Hij kan het weten, want twee jaar terug was hij zelf bij zo'n familiereünie aanwezig (19 september 1992, Rotterdam). Hij liet daar de bezoekers hun naam opschrijven, stopte alles in een envelop en stuurde dat naar ons op. Met de aldus ontvangen gegevens kon de toen al in bewerking zijnde "Hummelose tak" van het geslacht Ratelband worden uitgebreid.
(november 1994)
Bezig zijn met genealogisch onderzoek betekent in de eerste plaats dat je meer over je voorouders te weten komt. Daarnaast kom je er ook achter hoe veel familie je eigenlijk hebt. Als je dan ook nog de gelegenheid krijgt om met een groot deel van deze familie kennis te maken, kun je die kans natuurlijk niet laten lopen ..... Het nu volgende stukje werd geschreven twee dagen na de op 21 september j.l. te Arnhem gehouden reünie van de familie Ratelband.
Op de uitnodiging die Plien v.d. Bergh-Kuiper en Ingeborg Melde-Ratelband begin september stuurde stond o.a.: "We hopen dat u in de gelegenheid zult zijn om met uw aanwezigheid een extra familiair teintje te geven aan onze familiereünie!" En die gelegenheid was er. Ik had nog een NS-reischeque van ƒ 15,-, een tientje (gekregen voor mijn verjaardag) en nog wat losse guldens (van lege cola-flessen), en dat wat precies genoeg om per trein naar Arnhem te reizen.
Ik werd van het station gehaald door Plien (van Pauline) en haar man, die met hun auto aan de Sonsbeek-zijde stonden te wachten. Het was eerst nog even zoeken, omdat ik niet zo gauw de juiste uitgang kon vinden, maar goed, we arriveeerden toch zo rond kwart voor drie in de Bakenbergseweg, waar Emile (van hout) ons buiten al stond op te wachten. "Allemaal het hok in!" gebood hij, en we gingen naar binnen. De eerste gasten waren er al en ik maakte kennis met mevr. Melde en haar man. Zij hadden de dag georganiseerd en tevens hun woning daarvoor ter beschikking gesteld. Er waren ook familieleden uit Amerika (uit de staten Georgia en Texas) en Noorwegen, die speciaal voor dit tweejaarlijkse gebeuren naar Nederland waren gereisd. Voor mij volkomen onbekende mensen, maar ik had wel meteen het gevoel welkom te zijn. Hoewel heel ver weg, is het allemaal familie van mij. Ik ben een nakomelinge van Charlotta Ratelband, die in 1854 met mijn bet-overgrootvader Weiert Gottfried Buschmann trouwde.
Ik had wel verwacht dat er veel mensen zouden komen, maar zóveel toch niet. Zoveel mensen, zoveel gezichten, zoveel namen. Mensen die ik van naam wel kende uit de genealogie (sommigen had ik bij mijn genealogisch onderzoek van een paar jaar geleden aan de telefoon gehad), maar ik wist tot eergisteren niet welk gezicht er bij hoorde. Nu heb ik vrijwel iedereen een hand gegeven en weet ik nog steeds niet goed wie nu precies wie is. Maar goed, dat hoort er bij. Je kunt niet ieder's gezicht onthouden.
"Ik ben Johan, van wie ben jij er een?" Dergelijke vragen werden regelmatig gesteld, hoorde ik, en niet alleen aan mij. Dus niet iedereen kende elkaar. Heel wat keren heb ik uitgelegd hoe de familierelatie met mij in elkaar zat. Het schijnt dat de familieleden een uitnodiging hadden gekregen waarin stond dat ik zou komen. Voor velen was het toen wel duidelijk.
Er hingen veel foto's, van voorouders en familieleden. Mensen die ik niet ken of gekend heb. Toch heb ik ze wel bekeken. Er zijn heel wat foto's in de familie en de collectie schijnt steeds groter te worden, omdat er af en toe nog "nieuwe" foto's opduiken. Ook waren er foto's van de bakkerij in Arnhem en ook de stad Arnhem in de oorlog, waarop de verwoesting duidelijk was te zien.
De belangstelling voor de genealogie was toch wel groot. Het was maar goed dat ik het boek met de meest recente genealogie had meegenomen, want veel mensen wilden er in kijken. Ik maakte kennis met de ouders van de jongste telg van het geslacht Ratelband (Milan Ingmar, geboren op 17 mei dit jaar) en noteerde hun gegevens. Al met al heb ik heel wat aanvullingen gekregen, en tevens bestellingen voor de nieuwe versie van de genealogie, waar ik inmiddels aan ben begonnen. De twee boekjes die ik had meegenomen (die had ik nog over) waren zo verkocht, zodat ik met meer geld thuis kwam dan waar ik mee op stap was gegaan.
Een van de gespreksonderwerpen was hoe de naam RATELBAND ontstaan kon zijn. Zou het soms teruggaan tot de Middeleeuwen en iets te maken hebben met de ratel, die werd gebruikt om aan te kondigen dat er melaatsen naderden? Iedereen kon dan maar het beste opzij gaan. Of zou het iets te maken hebben met vuurwerk? Een soort duizendklapper of zo? Hoe dan ook, het was interessant om te horen dat mensen daar hun gedachten wel eens over lieten gaan.
Ik had ook persoonskaarten meegenomen. Niemand had die nog gezien en deze werden dan ook uitgebreid bestudeerd. Toen Emile (van "Tsjakka") later kwam heb ik niet alleen samen met hem de genealogie bekeken, maar ook de persoonskaarten van zijn vader en van zijn oma. Wat mij bij het gesprek met hem opviel was, dat hij heel gewoon is. Een gewone man, met wie je goed kunt praten. Hij vond het heel leuk dat ik dat allemaal had uitgezocht en op zijn eigen, speciale manier, bedankte hij mij daarvoor.
Het koud buffet was heerlijk. Er was haring, gevuld ei, salades, en nog veel meer. Er was buitengewoon veel aandacht aan besteed, dat kon je zien, en proeven! Twee glaasjes witte wijn, lekkere hapjes, het was een gebeurtenis zoals die ik nog nooit had meegemaakt. Het fototoestel dat ik had meegenomen is niet uit de tas geweest. Ik heb er geen moment aan gedacht om een foto te maken ....
Eindconclusie: het was een geweldige belevenis om met mijn verre familie kennis te maken. En dan te bedenken dat dit slechts een klein gedeelte was van het geslacht Ratelband!
Hanny Sinkeldam-Buschmann
(november 1996)
Al eerder werd in dit blad aandacht besteed aan het geslacht RATELBAND. De tot dusver niet beantwoorde vraag was: Wie was de vader van Asuerus, die in 1704 te 's-Gravenhage met Engeltje van der Holst trouwde? Dit echtpaar liet te 's-Gravenhage tien kinderen dopen. Als getuigen traden hierbij o.a. op Stefanus Ratelband en Johan(nes) Ratelband.
Zie voor het vervolg van het artikel De oorsprong van het geslacht Ratelband elders op de website.
(februari 1997)
Op 2 januari 1951 schreef dhr. K. Ratelband te Bussum een brief aan mejuffrouw G. Ratelband, assistente Openbare Leeszaal en Bibliotheek te Haarlem. Beiden waren op zoek naar hun voorgeslacht. Wie waren zij? Laten we dit artikel beginnen met hen even aan de lezer voor te stellen.
Dhr. K. Ratelband was de vader van mevr. Yvonne P.E. Hagenaar-Ratelband, wonende te Castricum, die een kopie van de brief maakte en opstuurde. Klaas Ratelband werd geboren te Zaandijk op 27 juni 1906, was kantoorbediende, koopman, consul der Nederlanden te Luanda Angola en directeur. Hij overleed te Zeist op 31 juli 1981. Hij was getrouwd met Grietje Tromp. Klaas was een afstammeling van Willem Ratelband, zoon van Gijsbert Ratelband, geboren te Vlissingen omstreeks 1628. Toen Gijsbert Ratelband te Amsterdam op 9 december 1655 in ondertrouw ging was hij gravemaker van de Nieuwe Kerk. Hij trouwde met Marritje Willems van der Voort (klik hier voor meer gegevens over dit geslacht).
Mejuffrouw G. Ratelband moet wel een dochter zijn geweest van Albertus Ratelband en Johanna Maria Maaldrink. Dit echtpaar kreeg te Haarlem twee dochters: Anna Adriana Aletta Ratelband, geboren op 8 maart 1891 (zij trouwde in 1926 met Cornelis Schravesande) en Guda Ratelband, geboren op 3 maart 1894 (zij bleef ongehuwd). Volgens de persoonskaart was Guda gemeenteambtenaar, en ze overleed tegelijk met haar zuster te Almelo op tweede kerstdag 1971 (misschien door een ongeluk?). Guda werd ongetwijfeld vernoemd naar haar grootmoeder Guda Ratelband-Santbergen.
De gegevens in bovengenoemde brief komen grotendeels overeen met gegevens die wij in ons bezit hebben. We kunnen we er uit eigen onderzoek zelfs nog iets aan toevoegen:
Jan Jansz. RAETELBANT, werd in 1650 Jan Jansz. Ratelbant de Oude genoemd, geb. Anholt (Duitsland) ca. 1590, begr. Amsterdam 10-9-1656 (Karthuizer kerkhof, won. in de angeliers(?)dwarsstraat, in docte paereselses).Nog altijd is niet bekend wie Pietertje Jans was, die in de Nieuwe Kerk te Amsterdam werd begraven op 22 oktober 1666 (als weduwe van Jan Jansen Ratelbandt, won. aen de Nieuwe Kerk).
Hoewel we de hoop op oudere gegevens toch wel enigszins hebben opgegeven blijft de mogelijkheid dat we ooit nog eens een schakel tussen Jan Jansz. Ratelband uit Anholt, Gijsbert Ratelband uit Vlissingen en Sweer Ratelband uit Gendringen zullen vinden natuurlijk wel aanwezig. Deze zal, als hij aanwezig is, wel ergens liggen waar we hem nog niet hebben gezocht. Nu alleen nog even ontdekken waar dat dan wel kan zijn ...
(augustus 1998)
Bestaat er een familiewapen "Ratelband"? Deze vraag hield menigeen gedurende lange tijd bezig. Enige jaren geleden stuurde mevr. Y. Hagenaar-Ratelband (te Castricum) een afdruk van een familiewapen, afkomstig uit een zegelring.
Uit eigen onderzoek was al gebleken dat er zich bij het CBG te Den Haag ook het een en ander zou moeten bevinden, maar tot dusver was dat nog niet nader onderzocht. Op 23 september j.l. werd een bezoek gebracht aan het CBG om alsnog in de uitgebreide "Collectie Muschart" (in negatief op microfiches, hetgeen het lezen enigszins moeilijk maakt) te zoeken. En dat had resultaat.
Onder nr. 58c staat de volgende beschrijving: In blauw een verhoogde gouden dubbele adelaar vergezeld beneden van eenen gouden staanden beer. Degene die dit wapen voerde was Johannes Ratelband, in 1783 luitenant der schutterij te Amsterdam in wijk nummer 30. Het wapen staat op de schutterswijkkaart no. 30, die zich in het Amsterdams gemeentearchief bevindt. Het staat niet op het fiche afgebeeld, helaas.
(Bij het Gemeentearchief Amsterdam, Atlas, 3e etage, was het wapen, eveneens op een fiche, wèl te zien. En het klopt met de omschrijving: er staat inderdaad een beer op, staand op z'n vier poten, met z'n kop naar links, en z'n achterwerk naar rechts gekeerd. "De wapens zijn getekend en op de kaart geplakt. Zij zijn van een groter formaat dan de op de kaart gedrukte wapenschilden. Zowel kaart als wapens zijn ingekleurd en met goud gehoogd", aldus de vermelding op blz. 73 van het Repertorium Amsterdamse Burgerwijkkaarten.)
Onder nr. 71g staat wèl een afbeelding, die zo goed mogelijk werd overgenomen. Het komt overeen met het hiervoor vermelde wapen in de zegelring. De omschrijving luidt: Een distelbloem aan gebladerde steel. Helmteken: de distelbloem aan ongebladerde steel tusschen antieke vlucht. Verder werd vermeld dat het een lakafdruk betreft. Helaas geen aanwijzing voor de herkomst van het wapen.
In het blad GENEALOGIE van het CBG van september j.l. staat een artikel over familiewapens. De conclusie na het lezen van de tekst is: "Oh, maar dan is er dus nog veel méér dat we kunnen onderzoeken ...." Zouden we het wapen, "ons" wapen, ooit nog eens kunnen vinden?
(november 1998)
Ook in het Gemeentearchief te Amsterdam werd nog een leuke vondst gedaan. Elsken Ratelband, de zuster van Charlotta Ratelband, schonk op 4 oktober 1861 het leven aan een dochter. Haar naam luidde: Geerdina Rentina Jacoba Sissing, dochter van Elsken Ratelband en Jakob Sissing, zeeman, afwezig. De aangifte werd de volgende dag verricht door de vroedvrouw. Getuige daarbij was Weerd Godfried Buschmann, smid, 32 jaar. Hij tekende met "Weyert G. Buschmann". Meer kinderen van Elsken en Jakob werden niet gevonden.
(november 1998)