(door Hanny Sinkeldam-Buschmann)
Pagina op volledig scherm bekijken – De stamboom – Startpagina
Al heel wat jaren ben ik bezig met het uitzoeken van mijn voorgeslacht. Waar kwamen ze vandaan? Wat deden ze voor de kost? Natuurlijk begon ik met de namen van mijn vader en moeder: Weiert Gottfried Buschmann en Johanna Buijs. Al gauw merkte ik dat er, hoe verder ik terugging, meer namen bijkwamen. Niet zo gek natuurlijk, als je bedenkt dat er bij elke generatie terug een vermenigvuldiging met 2 van het aantal voorouders plaats heeft. En het zou toch wel vreemd zijn als die allemaal dezelfde achternaam zouden hebben. Zo stuitte ik op een gegeven moment op de naam Ratelband, en ik kan me nog heel goed herinneren welk gevoel van emotie er door me heen ging toen ik die naam voor het eerst las. Voor velen is het nauwelijks denkbaar dat je van een bepaalde naam nog nooit hebt gehoord, maar toch was het zo. Op dat moment wist ik ook dat ik voor het verdere onderzoek buiten Noord-Holland zou moeten zoeken.
Charlotta Ratelband kwam uit Hummelo (Gelderland) en toen zij op 15 maart 1854 te Amsterdam trouwde met de uit Nord-Dunum (Ostfriesland in Duitsland) afkomstige Weiert Gottfried Buschmann was zij zwanger. Dat gebeurde erg veel in die dagen, een bijzonderheid was het heus niet. Maar goed. Haar moeder (haar vader was overleden) en zijn ouders gaven toestemming tot het huwelijk. Zo kon het huwelijk nog voor de geboorte van het kind worden voltrokken. Het kindje dat kort daarop werd geboren overleed in augustus van dat jaar, net drie maanden oud. Hij heette Weiert Fokke, naar de grootvader van vaderszijde. Een jaar later werd het tweede kind geboren en weer was het een zoon. Ook hij kreeg de naam Weiert Fokke. De derde zoon werd Johan Reindert genoemd. Wellicht werden hierbij de ouders van Charlotta vernoemd (Johannes en Reindjen). De na hem geboren dochter kreeg de namen Catharina Johanna, vermoedelijk naar de grootmoeder van vaderszijde (Trintke, of Trientje).
De ouders van Charlotta kregen negen kinderen, van wie er slechts een op zeer jonge leeftijd overleed. De anderen trouwden allemaal. Alle huidige Ratelbanden van deze tak stammen af van Derk Jan Ratelband, de bijna drie jaar oudere broer van Charlotta.
In het blad De Schakel van februari 1997 werd een artikel gepubliceerd over de oorsprong van het geslacht Ratelband. Dit naar aanleiding van een vondst die kort daarvoor in het Haags Gemeentearchief was gedaan. Een belangrijke vondst, want het spoor naar de herkomst van dit geslacht liep dood in Den Haag. Het betreffende artikel, enigszins aangepast, spreekt voor zich:
" Al eerder werd in dit blad aandacht besteed aan het geslacht Ratelband. De tot dusver niet beantwoorde vraag was: Wie was de vader van Asuerus, die in 1704 te 's-Gravenhage met Engeltje van der Holst trouwde? Dit echtpaar liet te 's-Gravenhage tien kinderen dopen. Als getuigen traden hierbij o.a. op Stefanus Ratelband en Johan(nes) Ratelband. Mogelijk waren zij broers van Assuerus Ratelband (zie: Reconstructie van het geslacht RATELBAND, in De Schakel van december 1991, blz. 41.).
Aangezien het gebruikelijk was om de eerste zoon naar de grootvader van vaderszijde, en de tweede naar de grootvader van moederszijde te vernoemen (uitzonderingen daargelaten) lag de veronderstelling voor de hand dat Asuerus een zoon was van Mathijs Ratelband (de tweede zoon heette Karel, naar de vader van Engeltje). Ook een dochter werd naar haar grootmoeder genoemd. Omdat er uit dit huwelijk twee dochters werden geboren, namelijk Maria en Johanna, zouden we er bijna zeker van uit kunnen gaan dat dit de namen waren van de beide grootmoeders. Engeltje bleek later de dochter te zijn van Karel van der Holst en Johanna Mulder, zodat voor de moeder van Asuerus de naam Maria overbleef ... Dat "onze" Asuerus (of zijn voorouders) uit de Achterhoek kwam werd eigenlijk min of meer aangenomen. Je moet het echter wel kunnen bewijzen!
Het fijne van klappers is dat je er op familienaam in kunt zoeken. Op die manier was het echter niet gelukt de doop van Asuerus te vinden. Maar stel nu eens dat zijn vader niet onder de naam Ratelband in het doopboek werd vermeld, maar met een patroniem! Zoiets als Sweers (als Asuerus naar zijn grootvader van vaderszijde werd vernoemd zou dit het patroniem kunnen zijn). Dus, bij het bezoek aan het Haags gemeentearchief op 26 november 1996 werd op de naam Sweers gezocht, en dat had resultaat. Volgens de klapper liet het echtpaar Mathijs Sweers en Elisabeth Stevens (geen Maria dus) vier kinderen dopen: Geertruid, Assuerus, Stephanus en Johannes. Zowel Stephanus Ratelband als Johannes Ratelband, die beiden later als doopgetuige fungeerden, waren dus inderdaad broers van Assuerus. En dan hangt daar in het archief zo'n bordje "stilte" .... Wat heeft een mens dan een zelfbeheersing nodig!
Terugkomend op het echtpaar Mathijs Sweers (Ratelband) en Elisabeth Stevens: zij gingen in Den Haag in ondertrouw op 14 mei 1679, waarbij werd aangetekend dat de bruidegom soldaat was, en dat hij afkomstig was uit Gendering in Gelderland. Er is ongetwijfeld nog veel uit te zoeken, maar dit is wel al zeker: het geslacht Ratelband stamt uit de Achterhoek. Na enige generaties lang in Den Haag gewoond te hebben (nog steeds wonen er Ratelbanden in Den Haag) zwermden zij uit over het hele land, en zelfs nog daarbuiten. Een groot deel van dit geslacht woont thans weer in de Achterhoek.Het onderlinge verband tussen de oudste generaties Ratelband die voorkomen in Megchelen/Gendringen is nog niet bekend. Een aantal personen met de naam Ratelband woonden er, dat is zeker (uittreksel uit brief aan mevr. H. Boogman-Wesselo te Doetinchem, van dhr. P.J. Bresser, streekarchivariaat te Gendringen, d.d. 16 oktober 1992):
- Jan Ratelbant sijn huis ... stond waarschijnlijk te Megchelen. Verpondingskohier van Kreynck 1649, folio 119. Kopie te Gendringen is beschadigd, het te Zutphen bewaarde origineel is wel intact.
- Sweer Ratelbants en Jan Ratelbant, ondertekenaars van een protestbrief tegen de benoeming van de predikant Loderus te Gendringen in 1672.
- Gertijen Ratelbants, Nelles Ratelbant (komt twee keer voor op hetzelfde document), Engel Ratelbant, Endel Ratelbant, ondersteunden in 1681 een verzoek om een tractement voor een te Megchelen te benoemen predikant.
- Krellis Ratelbant, was een van de personen die in 1683 om de benoeming van een nieuwe schoolmeester te Megchelen verzocht.
- Corneles Ratelbant, komt voor op de lijst van belanghebbenden bij een verzoek dat in 1700 vanuit Megchelen werd gedaan om een tractement voor een aldaar te benoemen predikant. Hij vertegenwoordigde daarbij zes gezinsleden.
Dan is er ook nog een oude kaart, gepubliceerd in "1000 jaar Gendringen", door A.G. van Dalen, Red. Thoben 1983. Op deze kaart staat (te Megchelen) een huis of boerderij van Jann Radelband, vlakbij het "voetpaetjen na Anholt". Als we dan denken aan het in 1616 te Haarlem gesloten huwelijk van Jan Jansz. Ratelband, j.g. uit Anholt, kan er haast geen andere conclusie zijn dan dat er wel een verband tussen al deze personen moet bestaan.
(tot zover het uittreksel uit De Schakel)
Na het overlijden van mevr. Boogman in november 2008 heb ik me opnieuw op het Ratelband-onderzoek gestort. Bij het bladeren in de ringband met genealogische gegevens viel mijn blik op een briefje van haar, dat zij begin jaren negentig aan mij schreef. Een stukje daaruit:
"Ik vraag me af of misschien alle hollandse Ratelbanden uit het Achterhoekse grensgebied stammen. Iets om over na te denken. Mogelijk zijn Sweer en Jan broers."
Meer over de mogelijke relatie tussen Sweer en Jan in stand van zaken april 2009 elders op de website.
Het voorgeslacht van Charlotta Ratelband was dus afkomstig uit Gendringen en de genealogie die daarvan werd samengesteld wordt regelmatig met nieuwe gegevens aangevuld. Klik hier om deze te bekijken.
Misschien sluiten alle gegevens wel op elkaar aan en was het geslacht Ratelband inderdaad afkomstig uit het Nederlands-Duitse grensgebied. Als je een gedetailleerde kaart bekijkt kun je zien dat het plaatsje Anholt net over de grens ligt, bij Megchelen. Daar vlakbij ligt ook Emmerich. In beide plaatsen kwam in vroeger jaren de naam Ratelband voor, blijkens de volgende vermeldingen:
Jan Jansz. RAETELBANT, woonde te Amsterdam en werd in 1650 Jan Jansz. Ratelbant de Oude genoemd. Hij werd geboren te Anholt (Duitsland) omstreeks 1590/1595. Op 8 augustus 1616 ging hij te Haarlem in ondertrouw en hij trouwde op 21 augustus van dat jaar (Nederduits Geref.). Het echtpaar werd als volgt vermeld: Jan Jansz. Raetelbant, j.g. van Aenholt, woont in de Ridderstraat, en Susanna Sacharia(s)dr., van Haarlem, wed. van Sander Pieters, woont op de Raemgragt.
Hoewel er slechts één doop werd gevonden (te Amsterdam) werden uit dit huwelijk minstens vier kinderen geboren: Jan Ratelbant (vernoemd naar zijn grootvader van vaderskant), had nageslacht ("de Amsterdamse boekverkoperstak"), Sacharias Ratelbant (vernoemd naar zijn grootvader van moederskant), kreeg vijf dochters, Machtelt, gedoopt in de Nieuwe Kerk te Amsterdam op 5 oktober 1625 (dochter van Jan Jansz. en Susanna Sacherias), en Elias Ratelbant, geboren omstreeks 1630, van wie geen kinderen gevonden zijn.
Jan Jansz. Raetelbant overleed te Amsterdam "in docte paereselses" en werd begraven op 10 september 1656 op het Karthuizer kerkhof aldaar. (klik hier voor alle bijzonderheden over dit echtpaar en hun nageslacht)
Steven RAETELBANT trouwde te Emmerich op 20 april 1617 (Rooms-Katholiek) met Catharina Hanssen. In 1621 lieten zij aldaar een dochter dopen, die de naam Hermanna kreeg. Doopgetuigen waren Margaretha Pepers, Peter Otten en Engelbert Verholtz. Verdere gegevens van Steven zijn niet bekend.
Misschien waren Jan en Steven broers en waren zij beiden zoons van Jan Ratelband (Raetelbant). Of neven, dat zou ook kunnen. Maar dat zij aan elkaar verwant waren is toch wel aannemelijk.
Dan was er ook nog een Gijsbert RATELBANT, die op 9 december 1655 te Amsterdam in ondertrouw ging met Marritje Willems van der Voort. Volgens de ondertrouwinschrijving werd hij omstreeks 1628 geboren. Hij was gravemaker van de Nieuwe Kerk en was afkomstig van Vlissingen. Of hij daar ook geboren werd is niet bekend. Zijn vrouw was afkomstig van Amsterdam en werd omstreeks 1627 geboren (klik hier voor alle bijzonderheden over dit echtpaar en hun nageslacht).
Gijsbert en Marritje kregen zes zoons: Gerret, Willem (vernoemd naar zijn grootvader van moederszijde), Jacob, Gerret, Abraham en tot slot Gijsbert. Als Gijsbert zijn eerste zoon naar zijn eigen vader vernoemde was Gijsbert dus de zoon van Gerret Ratelbant. We zijn nergens een Gerret Ratelbant tegengekomen, maar wel de naam Gertijen Ratelbants. Deze Gertijen werd ook ongetwijfeld naar iemand vernoemd. Naar wie? En bestond er een relatie tussen al die personen? Zeker weten doen we het niet, maar het vermoeden is sterk. Zolang het overtuigend bewijs voor het tegengestelde niet is gevonden is er geen reden om aan te nemen dat een relatie tussen de verschillende takken van het geslacht Ratelband niet bestaat!