Het Ratelband-onderzoek

(door Hanny Sinkeldam-Buschmann)

Pagina op volledig scherm bekijken – De stamboom – Startpagina

Stand van zaken april 2009

Na het overlijden van mevr. Boogman in november 2008 heb ik me opnieuw op het Ratelband-onderzoek gestort. Bij het bladeren in de ringband met genealogische gegevens viel mijn blik op een briefje van haar, dat zij begin jaren negentig aan mij schreef. Een stukje daaruit:

"Ik vraag me af of misschien alle hollandse Ratelbanden uit het Achterhoekse grensgebied stammen. Iets om over na te denken. Mogelijk zijn Sweer en Jan broers."

Dat nadenken hebben we dan ook dikwijls gedaan. Als dat namelijk zo is, dan zijn haar beide zoons en ik dus aan elkaar verwant. Zij stammen via haar man af van Aletta Christina Ratelband, nakomelinge van Jan Ratelband. Het in juni 1991 in het blad De Schakel verschenen artikel De Achterhoek en het geslacht Ratelband eindigt met de regels: Zolang het tegendeel niet is bewezen mogen we een familierelatie niet uitsluiten! Helaas zijn we er nooit uitgekomen of het werkelijk zo is.

Op zondag 2 maart 2008, acht maanden voor het overlijden van mevr. Boogman, ontving ik een mailtje van Willem Oving. Hij schreef daarin een afstammeling te zijn van Berend Westerveld, die getrouwd was met Aletta Christina Ratelband. "Ik stam niet van haar af maar van Berends eerste vrouw, Geertruid Luimes", voegde hij daar aan toe. Hij had een paar interessante aanvullingen, o.a. over het beroep van Arnoldus Weck, waarvoor ik hem de volgende dag hartelijk bedankte, want dat gegeven was mij niet bekend. Van Berend Westerveld wist ik wèl het beroep: hij was landbouwer en bierbrouwer, pachter op "De Brusse". Die informatie had ik destijds gekregen van mevr. Boogman.

Nog diezelfde dag stuurde hij per e-mail informatie over een lijst van oorlogschade aanmelding van het jaar 1672, van de site www.genealogiedomein.nl en schreef daarover:

"Toen zijn er nogal wat (buitenlandse) soldaten over de rooie gegaan in de Achterhoek. In de eerste bladzijde gaat het om het dorp Gendringen, daar wordt Sweer Ratelbant genoemd. Een aantal bladzijden verderop wordt het buurtschap Megchelen genoemd, en daar komt Jan Ratelbant voor. Als ik de tijdslijnen bekijk dan is Jan Ratelband getrouwd met Berentien Welink dan nog niet geboren. Zijn vader Nellis misschien net.

Ik kom dan tot de volgende theorie: Nellis Ratelband is zoon van Jan Ratelbant uit Megchelen genoemd in de schadelijst. Hij vernoemt zijn vader. Sweer woont in/bij het dorp. Ze hebben allebei bezit en geven de schade eraan op. Vermoedelijk zijn Jan en Sweer broers. Als Sweer de vader zou zijn, zou Sweer voorkomen in de latere Megchelse Ratelbant generaties. Sweer is ook niet de oudere broer van Jan omdat die vaak werden vernoemd bij het derde mannelijke kind. Dan ga ik even uit van de gangbare vernoemingsregels in die tijd. Maar het is maar een theorie. Meer bronnen/documenten kunnen de puzzel compleet maken."

En wat staat er in de schadelijst? Uiteraard hoe hoog de geleden schade was. Voor Sweer Raetelbant te Gendringen stond een bedrag van 5 gld. en 0 st. genoteerd. Jan Raetelbant uit de "Bourschap Mechelen" leed 11 gld. en 12 st. schade. De meeste anderen hadden meer schade geleden. Er waren er ook waar een lager bedrag werd opgeschreven.

Zouden Jan en Sweer werkelijk broers zijn? Als twee mensen onafhankelijk van elkaar tot zo'n veronderstelling komen, ben ik toch wel erg geneigd om te denken dat hier een kern van waarheid in zit. Een bewijs is het echter niet.

* * * * * * * *

Na onlangs nogmaals het uitgeprinte mailtje te hebben bekeken en de gegevens die ik eerder gevonden/gekregen had nog eens nauwkeurig doorlas, stelde ik toch maar eens een voorlopige hypothese op. Daarbij natuurlijk beginnend met de oudste gegevens: een huwelijk uit 1616 te Haarlem van Jan Jansz. Raetelbant en Susanna Sachariasdr., dat ik zelf gevonden had. Gezien het patroniem dat de bruidegom toen voerde, was zijn vader Jan Raetelbant.

Overzicht van de oudste gegevens

I.
Jan Raetelbant, geb. ca. 1565 in Anholt of omgeving. Had in ieder geval een zoon met de naam Jan (zie bij IIa hierna) en misschien nog een tweede zoon, met de naam Steven (zie bij IIb hierna).

IIa.
Jan Jansz. Raetelbant, geb. Anholt ca. 1590, woonde te Amsterdam; tr. Haarlem 1616 Susanna Sachariasdr.

IIb.
Steven Raetelbant; tr. Emmerich 1617 (RK) Catharina Hanssen.

Er was ook een Gijsbert Ratelbant die in 1655 te Amsterdam trouwde. Gezien het feit dat hij zijn eerste zoon Gerrit noemde, lijkt het me logisch dat zijn vader Gerrit Ratelbant heette (het kind was dan vernoemd naar de grootvader van vaderszijde).

I.
Gerrit Ratelbant, geb. ca. 1600. Had in ieder geval een zoon genaamd Gijsbert.

II.
Gijsbert Ratelbant, afkomstig uit Vlissingen, geb. ca. 1628; tr. Amsterdam 1655 Marritje Willems van der Voort.
Zij noemden hun eerste zoon Gerrit. Nageslacht o.a. in de Zaanstreek.

En dan de Ratelbanden in Megchelen/Gendringen:

I. Een nog onbekende vader Raetelbant, geb. ca. 1600.
Zijn (mogelijke) zoons: Sweer (IIa) en Jan (IIb).

Assuerus (IVa) en Jan (IVb) werden beiden naar hun grootvader van vaderszijde vernoemd.

Op 11 februari van dit jaar schoof ik een document dat mevr. Boogman in 1992 ontving onder de klep van de scanner. Het ging om een protestbrief tegen de benoeming van de predikant Loderus te Gendringen in 1672. Daarbij zat ook een brief van de streekarchivaris te Gendringen (d.d. 16-10-1992), waarin deze schreef dat de enige conclusies die hieruit getrokken konden worden waren dat de genoemde personen kennelijk hadden bestaan, dat de familie Ratelbant onder Megchelen woonde en dat ze waarschijnlijk gereformeerd waren.

Hierboven de "handtekening" van Sweer Raetelbant, en hieronder de "handtekening" van Jan Raetelbant.

Het was mevrouw Boogman toen al opgevallen dat er meteen onder Jan nóg een Ratelband op staat, zonder huismerk, want hij zette gewoon zijn naam: "Henderse(?) Ratelbandt".

Sweer en Jan hadden dus allebei een ander huismerk. Kan dat als zij broers zijn? Zouden zij dan niet hetzelfde merk hebben? Of zijn ze verschillend omdat geen van beiden kunnen schrijven en daarom, ter onderscheiding, elk een ander merk heeft?

Nog diezelfde dag stuurde ik een mailtje met de gescande merken naar Willem Oving en nog dezelfde dag reageerde hij als volgt:

"De manier waarop in dit document 'getekend' wordt zie ik meer als het gebruik van een 'paraaf'. De middelste protestant tekent weer met een ander teken. Zelfs in het geval van broers ligt het niet voor de hand dat ze dezelfde paraaf gebruiken. Dat is tegenwoordig ook niet het geval met handtekeningen van broers. Het lijkt er inderdaad sterk op dat ze niet konden schrijven dus hebben ze een soort markering als bewijs dat zij het zijn die protesteren."

Maar of Sweer en Jan werkelijk broers waren is nog maar zeer de vraag. Als je het schema bekijkt, en dan nog eens, en dat nog verschillende keren herhaalt, dan lijkt het te kloppen. Dat is wel vaker zo met een hypothese: hoe vaker je die leest, hoe meer je er in gaat geloven ....

Alle ideeën zijn welkom!

Op 13 april 2010 is er weer een mailtje gekomen. Het gaat over de oudste vermelding van de naam Ratelband. Die ligt verder terug in het verleden dat we tot nu toe dachten. Lees verder ...

Terug naar boven