De naam Diepenbroek
Sinds begin jaren tachtig van de vorige eeuw ben ik bezig geweest met het onderzoek naar mijn voorgeslacht en al vrij gauw kwam ik erachter dat Charlotta Ratelband, echtgenote van Weiert Gottfried Buschmann, een dochter was van Johannes Ratelband en Reindjen Diepenbroek. Reindjen woonde in 1854 te Hummelo. Ik vond het een mooie naam en wilde graag meer over de herkomst daarvan weten.
Reijntjen werd geboren te Ambt Doetinchem en op 5 september 1790 gedoopt te Doetinchem als Reijntje, dochter van Dirk Jan Diepenbroek en Aaltje Stoltenborg. Verder onderzoek leerde dat deze Dirk Jan een zoon was van Jurrien Diepenbroek en Harmke Derksen. Ook vond ik de kinderen van dit echtpaar, maar verder kwam ik niet. Hoe nu verder?
Tegenwoordig is er op internet (o.a. Wiewaswie en Familysearch) veel te vinden waardoor het mogelijk is om thuis onderzoek te doen. Bijvoorbeeld om een huwelijk van een zoon of dochter uit een gezin te vinden, waarvan je zelfs niet weet of de betreffende ooit trouwde. Er zijn altijd wel aanvullingen te bedenken, zoals wie er bij een huwelijk optraden als getuige. Leefden de ouders toen nog? En zo ja, waar woonden ze? Ook zijn veel DTB-registers op internet te bekijken. Alle reden om het Diepenbroek-onderzoek nog eens onder de loupe te nemen. De kwartierstaat is inmiddels aangevuld en de verschillende Diepenbroek-pagina's zijn in een nieuw, beter passend jasje gestoken.
Zuidoostbeemster, januari 2014.
Tweede deel (volgend blad): Stand van zaken april 2009 - Hoe nu verder? - Stand van Zaken oktober 2013.
|
Dat goed tot Regenbaginck, in den kerspel van Wenterswijck gelegen, tot eenen borchleen tot
Bredevoort.
- Rutger van Diepenbroeck, anno 1402. Het goed is dan definitief in andere handen gekomen. |
Kijken we nu naar Dat goed tot Regenbaginck, in den kerspel van Wenterswijck gelegen (Zutphen, bladzijde 485,
leennummer 175), dan zien we dat Rutger (I hierboven) in 1532 van zijn vader erfde. En dat was volgens deze leenakte eveneens
een Rutger.
Het geslacht Diepenbroek blijft een boeiend gegeven. Ik denk wel dat "mijn" Jurrien van dit oude geslacht afstamt, maar ik
kan het niet bewijzen. Natuurlijk blijf ik hopen dat het bewijs ooit geleverd zal worden. Hoe dan ook, ik ga geen onderzoek
doen in Duitsland. Mocht iemand anders ooit iets vinden wat licht zou kunnen werpen op dit mysterie, dan houd ik mij van
harte aanbevolen!
In een poging om een aanknopingspunt te vinden bracht ik op vrijdag, 13 februari 2005, een bezoek aan het Gelders Archief te
Arnhem. Jurrien moet toch ergens geboren zijn? Maar helaas, ik heb geen doop van hem kunnen vinden. Wat de verschillende
DTB-registers van de plaatsen in de Achterhoek betreft, ik moet helaas constateren dat mijn kennis van het oude schrift toch
wel enigszins tekortschiet. Vermeldingen van eind zestiende eeuw zie ik wel staan, maar lezen wat er staat lukt toch niet
altijd ...
Zitten we dan toch helemaal verkeerd? Dat Jurrien jong zou zijn overleden is heel erg onaannemelijk. Hij werd immers in 1632 beleend? Toen moet hij dus nog hebben geleefd. Dat hij in 1619 al volwassen was blijkt uit een mededeling van mevr. M. Hentschel (per e-mail ontvangen d.d. 12 maart 2005, waarvoor nogmaals mijn hartelijke dank): "Die Geschwister Johann Rudolph, Rutger, Gerhard, Anna Wilhelmina, Margareta Elisabeth und Alheid Maria von Diepenbrock klagen gegen ihren ältesten Bruder Georg von Diepenbrock zu Tenkink im Streit um das Erbe ihrer verstorbenen Eltern Rotger von Diepenbrock und Johanna von Scheven". Dat hier Georg staat, en geen Jurrien, verklaart mevr. Hentschel als volgt: "Jurrien" ist wahrscheinlich die umgangssprachliche Form von Georg, auch "Jürgen" stammt von "Georg" ab.
Ook de verwijzingen naar Tenckinck (Winterswijk) in Gens Nostra heb ik bekeken:
Er gingen enige jaren voorbij, waarin verschillende mogelijkheden de revue passeerden. Voor mij raakte het hele genealogische onderzoek, dus ook het Diepenbroek-gebeuren, toch een beetje op de achtergrond. Dat heb je wel eens als er zich gebeurtenissen in je privéleven voordoen die alle aandacht opeisen.
"Ik hoopte dat er inmiddels wat meer informatie over de verdere voorouders zou zijn, maar helaas. Wat mij wel opviel in jouw tekst dat je het vreemd vindt als Eva genoemd werd naar zijn 1e vrouw, maar dit gebeurde juist heel vaak. Bovendien wordt het 1e kind in zijn derde huwelijk ook Elske genoemd naar zijn 2e vrouw!"
Ook uit het mailtje dat Gerrit Diepenbroek op 17 mei 2008 aan Henk Diepenbroek schreef (dat Henk nog dezelfde dag aan mij toestuurde) blijkt dat dit zeker wel vaker gebeurde. Zeer uitvoerig heeft Gerrit zijn gedachten hierover uiteengezet.
"Ik denk dat deze personen in Hannover geboren en getogen zijn en later, al dan niet met hun vader Jan Coenraad, naar Nederland zijn vertrokken. Ieder heeft daar z'n eigen leven opgepakt. Omdat ik denk dat de vader van onze Jurriën 'Jan' heette en de moeder 'Catharina', was ik in eerste instantie in alle staten van opwinding. Immers de vader van Jan Jurriën uit Gorssel heet Jan Coenraad Diepenbroek en de moeder heet Catharina Voges. Nu is die opwinding wat gezakt want ik kan me toch niet goed voorstellen dat onze Jurriën een kind van hen zou zijn."Zelf kan ik dat eigenlijk ook niet. Zou ik het willen? Zou ik van een scherprechter (beul) af willen stammen? Als je leest wat de werkzaamheden waren die een scherprechter zoal uitvoerde hoef ik over dat antwoord niet lang na te denken.
"Maar toch...... ", gaat Gerrit verder, "misschien zijn er wel andere familiebanden met hen. Ik zou in ieder geval wel willen weten wie de ouders van deze Jan Coenraad zijn geweest en waar zij vandaan kwamen! Misschien kent Hannover ook een soort van DTB-boeken.Bijzondere aandacht verdient de vraag die Tiny Hofman stelt in haar mailtje van 19 mei 2008:
Nog even waarom ik denk dat de ouders van onze Jurrien 'Jan en Catharina' hebben geheten.Tot slot nog even dit. Ik denk dat Derk Jan, waar wij van afstammen, zowel naar de vader van zijn derde vrouw als naar zijn eigen vader genoemd is. We hebben immers nergens meer iets over zijn eerste zoon Jan gehoord. Het zou heel goed kunnen dat die ten tijde van de geboorte van Derk Jan niet meer leefde. In dat geval ligt de naam Derk Jan erg voor de hand. Normaal gesproken kwamen in die tijd dubbele voornamen immers niet voor!"
- Jurrien noemt zijn eerste zoon Jan. Daaruit volgt voor mij dat zijn vader Jan heeft geheten.
- Zijn tweede kind, een dochter, noemt hij
Harmina. Dat kan haast niet anders dan de naam van de moeder of eventueel de al overleden vader van zijn tweede vrouw Elske Harmsen zijn. - Daarna noemt hij zijn derde kind, weer een dochter, Eva. Volgens de toen heersende vernoemingsregels was het heel normaal en zelfs erg waarschijnlijk dat zij naar zijn overleden eerste vrouw Eva genoemd is.
- Zijn vierde kind, de eerste dochter uit zijn derde huwelijk, noemt hij volgens diezelfde vernoemingsregels Elske, naar zijn overleden tweede vrouw Elske.
- Zijn vijfde kind, weer een dochter, zal hij daarna natuurlijk volgens de regels Derris noemen naar de moeder of eventueel de vader, als die toen al overleden zou zijn, van zijn derde vrouw, 'Derris, Derske of Derkske'.
- Zijn zesde kind, ook een dochter, zal dan, weer volgens de heersende regels toen, naar zijn moeder genoemd zijn. Dus Catrijn en dat brengt me bij de gedachte dat zijn moeder Catharina of Catrijn of i.d. geheten zal hebben.
"De huwelijksdatum met Harmkse Derksen moet toch tussen 1735 en 1739 gelegen hebben, maar misschien kwam zij niet uit Doetinchem. Eigenlijk verwacht je ook dat er een 'maechgescheit' moet zijn want er werd niet getrouwd voordat de erfenis van de vorige vrouw voor de kinderen was geregeld. Weet jij of daar wel eens naar gezocht is?"Nee, helaas, ik weet het niet. Zelf heb ik het in ieder geval niet gedaan. Arnhem en Doetinchem liggen voor mij nu niet bepaald naast de deur. Maar misschien weet iemand anders het?
Inmiddels zijn we negen maanden verder en is het februari 2009. Laten we nog eens kijken naar het mailtje van Tiny Hofman van 19 mei 2008. "Misschien kwam zij niet uit Doetinchem", schreef zij daarin. Lees verder en oordeel zelf.
We gaan nog even terug naar de vraag die Tiny Hofman stelde in haar mailtje van 19 mei 2008:
"De huwelijksdatum met Harmkse Derksen moet toch tussen 1735 en 1739 gelegen hebben, maar misschien kwam zij niet uit Doetinchem. Eigenlijk verwacht je ook dat er een 'maechgescheit' moet zijn want er werd niet getrouwd voordat de erfenis van de vorige vrouw voor de kinderen was geregeld. Weet jij of daar wel eens naar gezocht is?"Nee, helaas, zelf heb ik het in ieder geval niet gedaan. Arnhem en Doetinchem liggen voor mij nu niet bepaald naast de deur.
1738: 'met attest: van Zelhem, / Harmke Derksen. / ende Jurrien Hendriks'
Is dat wat? Heet Jurriens vader dus Hendrik?
Ik schreef nog dezelfde dag een mailtje terug. Net zo graag als Henk zou ik willen dat dit geen toeval is. Stel dat Harmke echt in Zelhem werd geboren. Dat zou verklaren waarom we het huwelijk niet konden vinden. Dan waren ze natuurlijk in Zelhem getrouwd. Dopen van Zelhem moeten volgens het Repertorium DTB vanaf 1694 aanwezig zijn, dus een doop zou gevonden kunnen worden. Een huwelijk jammer genoeg niet, want van Zelhem zijn die pas aanwezig vanaf 1771. Jurrien en Harmke trouwden vóór 1739, want op 4 januari van dat jaar werd hun eerste kind, Elske, gedoopt. Hebben we nu een nieuw aanknopingspunt?
Tegenwoordig staat er veel op internet en je hoeft dus niet zo ver te reizen om dat te bekijken. Meteen na de koffie (je kunt niet de hele dag aan de computer zitten) zocht ik op genealogiedomein.nl naar de doop van Harmke in Zelhem en vond al gauw wat ik zocht. Ze werd op 25 november 1713 te Zelhem gedoopt als Hermken, dochter van Derk Rensink. Een naam van haar moeder wodt niet vermeld. Als zij "onze" Harmke Derksen was en ze trouwde met "onze" Jurrien Diepenbroek in 1738, was ze bij haar huwelijk 25 jaar oud en stierf ze in december 1780 op 67-jarige leeftijd als wed. Jurrien Diepenbroek.
De attestatie uit het mailtje van Alice vond plaats vóór september 1738, want de volgende vermelding gaat over personen in de maand september.
Henk had inmiddels weer nieuwe informatie gevonden. De naam "Hendrik" komt ook in andere plaatsen voor. Zelf had ik enige jaren geleden, tijdens een bezoek aan het Gelders Archief in Arnhem, al eens dopen in o.a. Lochem gevonden, waar de naam Hendrik (in verschillende vormen) ook voorkomt, evenals de namen Jan en Gerrit. Ook Gerrit Diepenbroek was deze namen bij zijn onderzoek tegengekomen. Meer over hem en over zijn onderzoek op de website Voetstappen in de Achterhoek.
Wat de naam Jurrien Hendriks betreft, ook te Zelhem kwam een persoon voor met deze naam: hij werd te Zelhem gedoopt op 27 augustus 1711 en was een zoon van Henr. Cornelissen. Maar dit kan hem toch niet geweest zijn? "Onze" Jurrien kwam toch uit Hummelo? Bij zijn eerste huwelijk werd hij immers vermeld als "j.m. van Hummelo". Bovendien zou hij dan pas 16 jaar oud geweest zijn.
"Mijn gevoel zegt nog steeds dat we weleens uit Langen bij Lochem zouden kunnen komen", schreef Gerrit in een uitgebreid mailtje aan mij. In ieder geval zullen we ons niet meer uitsluitend richten op een Jan als vader van Jurrien.
Op 23 november 1737 - magescheyt (Beschrijving: 0217 - ORA Landdrostambt Zutphen, toegangsnummer 0217, inventarisnummer 955)"Magescheyt tussen Jurjen Diepenbrock, wed. van Elsken Hermsen ter ene ende Conraedt Janssen en Harmen Hendriksen als oomen en bloetmombers van die onmundige en bij voorn. Jurjen Diepenbrock en Elsken Hermse ehelijck geprocreerden kinderen Jan, Hermina en Eva genaemt en zulks op volgende condities.
Eerstelijk belooft hij vaeder en wed. voorn. aan sijn drie voorn. kinderen wegens haer moederlyck sterfen de halfscheyt van een campken in de Graafschap Berge boerschap Wijnbergen, het Teurentjen genaemt, waarvan de wederhalfscheyt Gerhard Schaep toekomt." enz.
Daarin staat dus dat er sprake was van onroerend goed. Niet hoe en wanneer dat in zijn (of haar) bezit was gekomen. Ook staat er niet meer in over de "oomen en bloedmombers". Wie (welke familierelatie) zouden dat geweest kunnen zijn?
Op 15 maart meldde zich een andere Diepenbroek-onderzoeker: Dennis Kok. Ook hij stamt af van "onze" Jurrien. En twee dagen later bracht ook hij een bezoek aan het Gelders Archief te Arnhem, schreef hij mij aan het einde van die middag. Hij had daarbij heel wat akten onder ogen gehad. Twee fragmenten uit zijn e-mailbericht:
Vandaag ben ik in het Gelders archief geweest en heb de jaren 1726-1739 gefotografeerd. Ik fotografeer echter zo snel dat ik de honderden pagina's niet lees. Meestal kijk ik even naar de comparenten in de eerste zin. Vooral toen ik rond 1737 aankwam heb ik goed opgelet, echter van een verkoop van onroerend goed door Jurrien heb ik niets gevonden. Dit zegt vanwege de snelheid van flitsen echter niets. Als Jurjen onroerende goederen had in Hummelo/Zelhem, is het haast zeker dat hij in het door mij gefotografeerde protocol voorkomt. De foto's zullen t.z.t. op internet komen.En even verder:Je geeft wel aan dat Jurjen onroerende goederen heeft in Wijnbergen. Dit valt onder het ORA Bergh. Omdat hij een halfscheyt van een stuk grond heeft kan het best dat dit een onverdeeld stukje grond is van degene van wie Jurjen en zijn vrouw dit erfden. Enig idee wie de vrouw van die Gerard Schaap is??
Het werd tijd om ook de andere speurders van het een en ander op de hoogte te brengen. Mailtje van Alice Garritsen, 29 maart:
Erg bedankt voor je berichtje. Ik vind de vondst van die magescheyt van Jurrien heel interessant. Dat geeft de namen en data wat extra kleur.Mailtje van Tiny Hofman, 30 maart:
Leuk dat er toch een maechgescheyt bleek te zijn. Dat zou er ook moeten zijn van zijn 1e vrouw Eva Wentink die overleden moet zijn na 26-10- 1727 (huwelijk) en vóór 1732.Mailtje van Alice Garritsen, 31 maart:
Bij een maechgescheijt is van beide partijen een oom aanwezig (bloetmomber). Dus als Conraedt Janssen een broer van Jurjen Diepenbroeck is, zou zijn vader dus toch een Jan kunnen zijn. Hij kan echter ook een oom van Jurjen zijn.
Harmen Hendriksen zou dan een oom van Elsken Hermse zijn geweest want haar broer kan het niet geweest zijn gezien zijn (patroniem) Hendriksen.Overigens zag ik in het Burgerboek 1690-1715 blz. 89 van Zutphen (te vinden op internet) een Gerrit Diepenbroeck geboren in deze stad die tot burger werd verklaard.
Er bestaat nog een wijk Wijnbergen in Doetinchem.
Graag reageer ik op een opmerking van Tiny Hofman:Reactie van Tiny Hofman, zelfde dag:"Bij een maechgescheijt is van beide partijen een oom aanwezig (bloetmomber). Dus als Conraedt Janssen een broer van Jurjen Diepenbroeck is, zou zijn vader dus toch een Jan kunnen zijn. Hij kan echter ook een oom van Jurjen zijn. Harmen Hendriksen zou dan een oom van Elsken Hermse zijn geweest, enz."
Bij andere voorouders heb ik een dergelijke situatie eerder gezien. De genoemde mannen bleken aangetrouwd. Bij Conraedt en Harmen kan dat ook het geval zijn. Een vrouw telde niet in die tijd. Haar man trad zelfs op in haar familiezaken! Onvoorstelbaar nu, maar waar.
Als de aangetrouwde ooms aanwezig waren werd daar niet bij vermeld dat het bloedverwanten (bloedmombers) waren en dat is hier wel het geval. Ik heb zelf ook veel akten waar de man zijn vrouw vertegenwoordigde maar dat werd dan toch wel genoemd.Zo wordt de Diepenbroek-speurtocht door verschillende onderzoekers voortgezet en hopen we toch over enige tijd te weten wie de ouders van Jurrien waren.